नेपाल राष्ट्र बैंकको डिजिटल मुद्रा अवधारणा सार्वजनिक : ५ वर्षमा करिब ४ अर्ब ७३ करोड रूपैयाँ मुद्रण लागत बचत 

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले डिजिटल मुद्रा अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरेको छ । नेपालको वित्तीय इतिहासमा एक महत्त्वपूर्ण मोडका रूपमा उक्त अवधारणा सार्वजनिक गरेको हो ।

यस अवधारणा पत्रले मुलुकको मौद्रिक व्यवस्थापनमा आधुनिकता ल्याउनुका साथै आर्थिक क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तनको संकेत गरेको छ । यस पहलको सबैभन्दा चर्चा गरिएको र अर्थपूर्ण पक्ष भनेको मुद्रण लागतमा हुने भारी बचत हो । नेपाल राष्ट्र बैंकले नोट छपाई, ढुवानी, भण्डारण र व्यवस्थापनका लागि वार्षिक रूपमा अर्बौं रूपैयाँ खर्च गर्दै आएको छ । केन्द्रीय बैंकको पछिल्लो अध्ययनअनुसार यदि डिजिटल रूपैयाँको प्रयोगलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन सकिएमा आगामी ५ वर्षभित्रमा नोट छपाईको आवश्यकता ५० प्रतिशतले कम हुन सक्छ । यो परिवर्तनले भविष्यमा करिब ४ अर्ब ७३ करोड रूपैयाँ राज्यको ढुकुटीमा बचत हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यो रकम ठूलो मात्रामा पूँजीगत खर्चका लागि उपलब्ध हुन सक्ने भएकाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रका लागि यो निकै सकारात्मक पक्ष हो ।

डिजिटल रूपैयाँको यो अवधारणाले केवल पैसाको भौतिक स्वरूपलाई मात्र बदल्ने नभई, भुक्तानी प्रणालीमा सुरक्षा र पारदर्शिता बढाउने लक्ष्य राखेको छ । केन्द्रीय बैंकका अनुसार डिजिटल रूपैयाँ ‘रिटेल’ अर्थात सर्वसाधारणको पहुँचमा रहने गरी डिजाइन गरिनेछ । यसले बैंकिङ र भुक्तानी सेवामा सहजता प्रदान गर्ने मात्र नभई डिजिटल युगमा नेपाली अर्थतन्त्रलाई प्रतिस्पर्धी बनाउन पनि मद्दत गर्नेछ ।

अवधारणा पत्रमा समावेश गरिएका विभिन्न अध्ययनका सूचकहरूले भुक्तानी प्रणालीमा पहुँच बढाउनु र मुद्रा व्यवस्थापनको जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्नुलाई प्राथमिकतामा राखेका छन् । भौतिक नोटको प्रयोग कम हुँदा मुद्राको सुरक्षा र जाली नोटको जोखिम पनि घट्ने अपेक्षा गरिएको छ ।