म्यानमारद्वारा अपदस्थ राष्ट्रपतिसहित ४,००० भन्दा बढी कैदीलाई आममाफी

काठमाडौँ । म्यानमारको सैन्य नेतृत्वले एक नाटकीय निर्णय गर्दै अपदस्थ राष्ट्रपति विन मिन्टसहित ४,००० भन्दा बढी कैदीहरूलाई आममाफी दिएको छ। यसैबीच, जेल जीवन बिताइरहेकी प्रजातन्त्रवादी नेतृ आङ सान सुकीको सजायमा पनि कटौती गरिएको उनका वकिलले जानकारी दिएका छन्।

कु विद्रोहमार्फत सत्ता कब्जा गरेका सैन्य नेता मीन आङ ह्लाइङले यसै महिना राष्ट्रपतिको कार्यभार सम्हालेपछि चालिएको यो पहिलो महत्त्वपूर्ण कदममध्ये एक हो।

यस निर्णयसँगै सन् २०२१ को सैन्य कु पछि हिरासतमा रहेका पूर्व राष्ट्रपति विन मिन्टले आफ्ना सबै अभियोगहरूबाट मुक्ति पाएका छन्। राष्ट्रपति कार्यालयबाट जारी विज्ञप्ति अनुसार मीन आङ ह्लाइङले कुल ४,३३५ कैदीहरूको सजाय मिनाहा गर्ने प्रस्तावलाई सदर गरेका हुन्।

सरकारी टेलिभिजन एमआरटीभीले प्रसारण गरेको विज्ञप्तिमा “मृत्युदण्डको सजाय भोगिरहेका कैदीहरूको सजायलाई आजीवन कारावासमा बदलिएको” उल्लेख गरिएको छ, यद्यपि यसमा कुनै विशेष व्यक्तिको नाम भने किटिएको छैन।

यसै सन्दर्भमा मीन आङ ह्लाइङको कार्यालयबाट जारी अर्को एक विज्ञप्तिमा “राष्ट्रपतिले विन मिन्टलाई क्षमादान दिएको” उल्लेख छ। एमआरटीभीका अनुसार विन मिन्टलाई निश्चित सर्तहरूको अधीनमा रहेर बाँकी सजाय मिनाहा र आममाफी प्रदान गरिएको हो।

अर्कोतर्फ, ८० वर्षीया नोबेल पुरस्कार विजेता नेतृ आङ सान सुकीको सजायमा छैटौँ भाग कटौती गरिएको उनका वकिलले रोयटर्स समाचार एजेन्सीलाई बताएका छन्। राजनीतिक रूपमा प्रेरित मानिएका विभिन्न अभियोगमा सुकी हाल २७ वर्षको जेल सजाय काटिरहेकी छन्। सजायमा कटौती भए पनि सुकीलाई बाँकी समय नजरबन्दमा बस्न दिइनेछ वा छैन भन्ने विषय अझै स्पष्ट भइसकेको छैन।

सामान्यतया म्यानमारमा जनवरीको स्वतन्त्रता दिवस र अप्रिलको नयाँ वर्षको अवसरमा यस्ता आममाफी दिने परम्परा रहेको छ। यस पटकको आममाफीमा १७९ जना विदेशी नागरिक समेत परेका छन्, जसलाई स्वदेश फिर्ता पठाइने बताइएको छ।

नयाँ व्यवस्था अनुसार सबै मृत्युदण्डको सजायलाई आजीवन कारावासमा, आजीवन कारावासलाई ४० वर्षमा र अन्य सबै कैदीहरूको सजायमा छैटौँ भाग कटौती गरिएको छ।

सैन्य नेता मीन आङ ह्लाइङले राजधानी नेप्यिदोमा राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिएको ठिक एक हप्तापछि यो घोषणा आएको हो। आफ्नो शपथ ग्रहण सम्बोधनका क्रममा उनले “म्यानमार लोकतन्त्रको मार्गमा फर्किएको र उज्ज्वल भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको” दाबी गर्दै देशले अझै धेरै “चुनौतीहरू पार गर्न बाँकी रहेको” स्वीकार गरे।

शुक्रबार याङ्गुनको कुख्यात इनसेन जेलबाहिर कडा गर्मीको प्रवाह नगरी सयौँ परिवारहरू आफ्ना आफन्त रिहा हुने आशमा भेला भएका थिए।

आफ्ना भाइको पर्खाइमा रहेका ३८ वर्षीय आङ हेट नाइङले एएफपी समाचार एजेन्सीसँग भने, “मेरो भाइ राजनीतिक मुद्दामा जेल परेको हो। मलाई आशा छ कि आजको रिहाइमा उनी पनि पर्नेछन्। तर हामी धेरै अपेक्षा गर्न सक्दैनौँ किनकि अघिल्ला आममाफीहरूमा उनी परेनन्।” उनको यो सावधानीको पछाडि ठोस तथ्याङ्क लुकेको छ।

‘इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजी एन्ड पोलिसी म्यानमार’का अनुसार सैन्य कु पछि गरिएका विभिन्न आममाफीमा रिहा हुनेमध्ये राजनीतिक कैदीहरूको हिस्सा १४ प्रतिशतभन्दा कम मात्र रहेको छ।

मानवअधिकारवादी संस्था ‘असिस्टेन्स एसोसिएसन फर पोलिटिकल प्रिजनर्स’का अनुसार सन् २०२१ को कु पछि ३०,००० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई राजनीतिक अभियोगमा हिरासतमा राखिएको छ। नेतृ सुकीको मुद्दा सकिएपछि उनलाई सार्वजनिक रूपमा देखिएको छैन र उनी हाल कहाँ छिन् भन्ने जानकारी पनि गोप्य राखिएको छ।

उनका छोरा किम एरिसले गत वर्ष रोयटर्सलाई बताए अनुसार उनले आफ्नी आमाको अवस्थाबारे अत्यन्तै कम जानकारी मात्र पाएका छन् र उनको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रँदै गएको छ। शुक्रबारको सजाय कटौतीलाई एक महत्त्वपूर्ण परिवर्तनको रूपमा हेरिए पनि मानवअधिकारवादी समूहहरूले भने उनको बिनासर्त रिहाइको माग गरिरहेका छन्।